Übersetzung ins Deutsch folgt dem vietnamesischen Text. Gemini übersetzt ziemlich gut.

Chuyện hai người bạn vong niên

Giờ hai ông bà đã về miền tiên cảnh từ lâu. Ông Günther (*19.5.1922), mất ngày 12.4.2007), bà Katharina (*4.11.1924) mất 7 năm sau đó, đúng hôm sinh nhật 90. Bà ngã quỵ ngay tại bữa tiệc đãi khách và ra đi rất nhanh, điều mà không phải người già nào cũng được „may mắn“ đó.

Khởi đầu – ông Günther Zetzsche

Tôi quen ông bà G&K cuối năm 1982 hay đầu năm 1983 gì đó, qua cô Tư. Cô Tư quen ông G khi làm việc trong khu nghỉ dưỡng Baden-Baden mà năm nào ông cũng đến nghỉ. Nghĩa là tình bạn với ông 25 năm và bà 32 năm.

Ông là cựu quân nhân thế chiến 2, đã có vợ nhưng ly hôn và có với bà vợ trước 2 cô con gái sinh đôi. Ông bị mất 1 chân trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến khi cùng đồng đội cố cầm chân quân Liên Sô và chờ quân Đồng Minh đến „bàn giao“ trước lúc Hitler đầu hàng và tự sát vì „thà bị Đồng Minh Anh Pháp Mỹ chiếm đóng còn hơn bị Liên Sô như các quốc gia Đông Âu như Tiệp Khắc, Hungary, Ukraine, Ba Lan, 3 nước vùng Baltic ...

Ông kể, sau khi xuất viện, lúc đó đã có hòa bình ở Âu Châu, ông ghi danh học đại học sư phạm ở Flensburg ở gần vùng cực Bắc. Vừa đi học vừa đi làm soát vé trên xe lửa. Lúc đó kinh tế Đức còn kiệt quệ sau 6 năm chiến tranh tàn khốc.

Ra trường, ông về vùng Felsberg-Gensungen làm thầy giáo dạy trung học. Ngôi làng này cũng là quê hương bà Katharina, cũng là cô giáo nhưng dạy tiểu học. Bà K từng có hôn phu, người lính bị Hitler đưa sang Nga và đi mãi không về và cũng không có tin tức gì gửi về gia đình như mấy trăm ngàn thanh niên Đức thời đó.

Ông bà gặp nhau và kết hôn ở tuổi gần xế chiều vào năm 1972 nên không có con với nhau. Hai người sống với nhau rất hạnh phúc cho đến cuối đời trong ngôi nhà xinh xắn trên sườn núi do bà „đích thân đặt lên từng viên gạch“ với lương cô giáo của bà.

Sau khi Cộng Hòa Liên Bang Đức (BRD) được thành lập sau thế chiến, với sự thông minh, cần cù, kỷ luật cao, kinh tế Đức nhanh chóng phục hồi và phát triển như vũ bão. Từ đống tro tàn 1945 mà thành phố Hamburg lớn thứ hai bị tàn phá đến 85%, nước Đức đã trở thành siêu cường sau 15 năm tái thiết.

Nhờ cơ chế dân chủ, phúc lợi do kinh tế mang lại được chia khá đồng đều cho mọi tầng lớp dân chúng. Lương giáo viên rất cao nên bà K mới sắm nổi căn nhà riêng. Còn nhớ, lần đầu tiên ngủ lại nhà ông bà, Trúc Giang, đứa con lớn, nói là nó chưa từng ở ngôi nhà nào đẹp như vậy. Ông bà nghe, cười ha hả thích thú.

Là thương binh, ông Günther được hưởng chính sách đền bù rất hậu hĩnh của chính phủ Đức nên mỗi năm mới có thể đi nghỉ dưỡng mấy tuần lễ ở thành phố Baden-Baden giàu có và nổi tiếng ở miền Nam nước Đức. Năm 1983 hai ông bà đã thuộc thành phần trung lưu dù đã về hưu.

Tính ông G thích kết giao. Ai ông cũng dễ dàng kết bạn và nếu tốt với ông thì cũng được ông nhiệt tình đáp lại. Với tính cách đó ông quen biết với rất nhiều người. Cô em 4 của tôi là 1 trong số đó. Khi biết cô 4 mới đến Đức không lâu và còn quá trẻ, ông khuyên đi học nghề y tá là nghề Đức rất cần. Rất nhiều phụ nữ Nam Hàn đang làm y tá ở Đức vào thời gian đó.

Và ông G đã sốt sắng lo mọi giấy tờ để cô 4 có thể học ở Göttingen không lâu sau đó.

Bắt đầu tình bạn với hai cụ già giáo viên

Đầu năm 1983 tôi về Wolfhagen học khóa tú tài cho dân ngoại quốc, nơi chỉ cách Felsberg-Gensungen hơn 30km. Biết cô 4 có người anh ở gần ông, ông đã liên lạc và đến chở tôi và T tới nhà ông chơi. Không ngờ lần đó đã bắt đầu tình bạn vong niên kéo dài 1/4 thế kỷ với ông và 32 năm với bà sau ông từ trần.

Ngoài 1 – 2 lần/năm viếng thăm ông bà, ông hầu như tuần nào cũng gọi điện thoại hỏi thăm và kể đủ thứ chuyện mới, cũ. Ông có rất nhiều mối liên hệ bạn bè nên mỗi năm vào dịp Giáng Sinh ông gửi cả trăm „Weihnachtsbrief“ (thư GS) đi khắp nơi. Năm nào tôi cũng nhận 1 lá. Ban đầu rất khó đọc vì chữ ông ngoằn ngoèo, dính liền với nhau như thói quen viết của người Đức, nhưng dần rồi cũng quen. À, ngoài thăm viếng, điện thoại, tháng nào ông cũng viết ít nhất 1 lá thư cho tôi – dĩ nhiên mình cũng viết trả lời ông. Trong các dịp đặc biệt khác như sinh nhật, Tết ta, Phục Sinh ... lúc nào cũng có 1 lá thư từ ông.

Đôi vợ chồng Đức đặc biệt hào phóng, nhiệt tình

Người Đức xài tiền rất cẩn thận. Đi chợ, nhiều khi người ta chờ thối tiền lại vài xu (Pfennig – Cent sau này) dù cho giàu bao nhiêu. Đi ăn với nhau thì thường mạnh ai nấy trả. Thế nhưng ông bà rất rộng rãi về tiền bạc với chúng tôi. Lần nào lái xe đến thăm, ông bà cũng nhất định trả tiền xăng cho 2 chuyến đi và về, ngoài ra còn đãi ăn nhà hàng, quà cáp. Từ chối cách nào cũng không được. Tụi nhỏ thì khỏi nói, lúc nào cũng có quà đầy đủ. 4 đứa nhỏ – thêm An và Nam con cô Tư chắc còn nhớ những lúc tìm quà cất giấu ngoài vườn vào dịp lễ Phục Sinh (Ostern).

Lúc đám cưới tụi tôi, nhận được thiệp mời ông bà đã rất vui. Quà cưới của ông bà là quà có giá trị nhất trong số bà con họ hàng và quan khách. Tôi còn nhớ rất rõ vì lúc đó rất kinh ngạc và cảm động. Ngoài bộ tự điển kỹ thuật 5 cuốn đắt tiền, bộ truyện cổ tích Andersen 3 quyển và bộ Bettzeug khăn trải giường, bao mền gối cũng rất đắt tiền, ông bà còn tặng thêm 1000 Đức Mã D-Mark vốn là số tiền khá lớn thời đó.

Ngoài ra, khi tôi bị bệnh lao và phải nằm nhà thương gần 1 tháng vào năm 1987, ông bà đã vượt 330km đến thăm, lại đãi nhà hàng – mà tôi còn nhớ là ở thương xá Hamburger Strasse – Đã vậy còn „ép“ phải mua cái áo khoác mùa đông (Jacke) dầy cộm bằng lông ngỗng (Daunenjacke) – lúc đó mới có nên rất mắc, còn nhớ giá hơn 200DM. Đến lúc đó và nhiều chục năm sau tôi chưa bao giờ mua chiếc áo nào có giá cao như vậy.

Sau khi ông ra đi, bà K đã tặng tôi 1 phong bì, bên trong là 5000€ mà bà bảo là để tôi mua 4 cái vé máy bay về thăm nhà. Và bà đã để lại cho tôi một bộ chén dĩa bằng sứ rất đẹp và đắt tiền mà chúng tôi từng sử dụng mỗi khi đến nhà thăm ông bà.

Cũng cần nói thêm, tuy ông bà có nhiều mối liên hệ và thường xuyên lìên lạc thư từ, điện thoại nhưng đến Felsberg-Gensungen để thăm viếng, ở lại 1, 2 ngày thì rất hiếm. Hai cô con riêng của ông G cũng rất lạt lẽo với ông dù ông cho rất nhiều tiền khi mua nhà và trong những dịp lễ khác. Đến nỗi cha mất, 2 cô đó cũng không về chịu tang.

Ông bà từng „mua“ (freikaufen) một thanh niên bị chế độ Đông Đức (Cộng Hòa Dân Chủ Đức) bắt giam vì tội gì tôi không rõ. Freikaufen nghĩa là trả một số tiền khá lớn nào đó thì người tù ĐĐ được thả ra khỏi tù và được đưa sang Tây Đức vĩnh viễn.Tôi từng gặp Ronald ở nhà ông bà. Ông bà cũng giúp anh ta rất nhiều trong những ngày chân ướt chân ráo sinh sống ở miền Tây Đức sau khi rời Đông Đức. Thế nhưng Ronald cũng không đến dự đám tang của bà K, hình như đám tang ông G cũng không.

Noel năm nào ông bà cũng gửi nhiều thùng đồ, quà cáp cho thân nhân, bạn bè bên Đông Đức – trong đó có cả cam tươi vì bên đó chỉ có trái cây địa phương. Hàng nhập từ các xứ ấm như chuối, cam quít, dưa hấu, Kiwi ... hoàn toàn không có trên các kệ cửa hàng mậu dịch.

Bà Tante Katharina

Trong mối quan hệ ngày càng thân thiết với nhau do nhiệt tình của ông – mà sau này tôi gọi là „duyên“, bà K thường chỉ đóng vai trò gần như thầm lặng. Bà để ông viết thư và điện thoại. Chỉ khi đến thăm ông bà, bà mới vào bếp làm thức ăn và cũng ít khi trò chuyện – có lẽ do ông G luôn chủ động trong mọi câu chuyện. Bà thầm lặng đến nỗi, sau khi ông mất tôi đã từng có cảm giác là „có lẽ không còn cần đi Felsberg-Gensungen nữa.

Nhưng tôi đã lầm – một sự nhầm lẫn ấm áp, ngọt ngào. Ông vừa về cõi vĩnh hằng, bà liền vào vai của ông khi trước và lập tức liên lạc thường xuyên với chúng tôi và ấm áp không hề kém thời ông còn sống.

Khi ông sắp ra đi, anh em tôi có tới thăm ông lần cuối. Ông chỉ còn nằm nhưng vẫn nở nụ cười và trò chuyện „bình thường“ cho tới khi chúng tôi từ giã ông. Ít hôm sau ông mất, tôi lại một lần nữa đi và về gần 700km để dự đám tang ông. Có lẽ những cuộc thăm viếng, ở lại đêm rất nhiều lần và điều này đã làm cho bà K cảm động.

Có lần bà bệnh nặng, phải nằm nhà thương ở Bad Wildungen vào hè 2010, tôi và vợ chồng cô 4 đã đến thăm bà trong bệnh viện. Bà đã rất vui và cảm động thấy rõ vì biết là chúng tôi đi khá xa, mất một ngày đi và về mà thời gian là thứ người Đức rất quý nên rất ít khi bỏ ra vì người khác. Còn mình là người Việt Nam nên lúc nào cũng thể hiện nhiều tình cảm hơn, nhất là khi biết người ta thương mình.

Ba má tôi có lần sang Đức thăm con, tôi đều đưa đến thăm ông bà. Tất nhiên là ông bà nhiệt tình, ân cần tiếp đãi dù không thể nói chuyện trực tiếp được với nhau.

Anna, một số phận nghiệt ngã

Bà Katharina có mấy chị em, trong đó cô em út Anna sống ở Hamburg, chỉ cách khu nhà ba má vợ chừng 10 phút đi bộ. Chồng bà Anna là công chức ngành quan thuế đã về hưu sớm. Ông thuộc loại gia trưởng, không nhúng tay vào việc nhà mà để bà Anna làm tất cả. Người Đức sống rất ngăn nắp, sạch sẽ nên tuy ở căn hộ 3 phòng nhưng lúc nào bà cũng bận rộn, dù bà không đi làm vì còn phải chăm sóc cô con gái tật nguyền từ thuở lọt lòng.

Số phận bà Anna nghiệt ngã vì có bầu ngay lúc có scandal về thuốc ngừa thai mà bà chính là nạn nhân thảm thương. Biết sẽ sinh con không bình thường, bà vẫn quyết định sinh nó ra và nuôi con. Thật ra, người trong cuộc mới hiểu rõ vì sao.

Chỉ biết là sau khi sinh Johanna, đời bà trở thành địa ngục. Đứa con không đi và không nói chuyện bình thường được. Đầu óc đã ngưng phát triển ở tuổi lên 2, 3 gì đó cho tới cuối đời. Ông chồng thì không phụ vợ bao nhiêu trong việc nuôi đứa con tật nguyền đáng thương như thế. Bà Anna phải chăm sóc từ ly từ tí. Lúc nhỏ còn ẵm bồng được nhưng thân xác Johanna thì ngày càng lớn như người bình thường nên ngày càng nặng đối với đôi tay gầy yếu của bà Anna.

Mỗi lần đi Felsberg-Gensungen về, thường bà Katharina hay gửi chút quà cho cô em gái, nhờ tôi mang đến căn hộ của cô em. Thú thật, nhiều khi tôi không dám nhìn mặt bà Anna vì thấy quá tội nghiệp.

Cho tới một hôm, không còn nhớ rõ ngày nào, mở radio trên đường về nhà từ hãng, tôi chợt nghe tin tức Hamburg. Bản tin ngắn nói về một người mẹ đã dìm chết con tật nguyền của mình trong bồn tắm ở khu gần Steilshoop. Chợt có linh tính, tới nhà, tôi lập tức gọi điện cho bà Katharina để hỏi thăm. Và sự thật đau lòng đã xảy ra với em và cháu bà.

Sợ sau khi mình mất, đứa con yêu thương gần 50 tuổi với đầu óc của đứa bé 3 tuổi sẽ không được ai chăm sóc và sẽ rất khổ nên trong một lúc tuyệt vọng, mất kìm chế, khi tắm cho Johanna, bà đã đi đến quyết định đau lòng đó.

Vài năm sau, ông chồng Karl-Heinz của Anna cũng ra đi. Bà Anna trở về quê và sống trong một viện dưỡng lão. Vẻ mặt còn thất thần hơn lúc còn Johanna. Bà Anne mất trước chị cả chỉ vài tháng, kết thúc một cuộc đời đau khổ dai dẳng; cuối đời còn sống trong nỗi ân hận triền miên. Chúng tôi còn gặp bà Anna một lần ở Felsberg-Gensungen trước khi bà từ giã cõi đời đau khổ không lâu sau đó.

Bia mộ biến mất

Cuối hè năm ngoái 2024 đã xảy ra một chuyện hết sức đau lòng. Tháng 1, con tôi, Quế Lam và bạn Simon còn đi thăm mộ ông bà. Hơn 4 tháng sau, vợ chồng tôi xuống Tübingen mừng sinh nhật 30 tuổi của con gái. Trên đường A7, chúng tôi ghé thăm mộ, định thắp nén nhang trước mộ ông bà G&K, tôi phát giác ra ngôi mộ biến mất, chỉ còn khoảng đất trống phủ cỏ xanh.

Bàng hoàng, tôi gọi điện thoại hỏi Ulla, cháu gọi bà Katharina bằng dì và là người thừa hưởng di sản của bà. Sau khi gọi nhiều lần, cuối cùng bà Ulla cho biết là đã cho người gỡ bỏ bia mộ. Lý do đưa ra là Ulla lớn tuổi (gần 70) nên không thể chăm sóc mộ (làm cỏ 2 tuần 1 lần vào mùa xuân và hè). Lý do không thuyết phục vì có thể mướn người làm. Mướn rất dễ vì người làm dù sao cũng làm sạch cỏ cho các ngôi mộ cạnh bên. Công việc rất nhẹ và làm trong vòng vài ba phút mà thôi vì mộ là 1 tảng đá hoa cương 1m x 1m chiếm diện tích rất nhỏ. Bà Ulla cũng khóc, bảo là không muốn nhưng phải làm như thế.

Tôi rất bất mãn vì số tiền mướn người làm cỏ quá nhỏ so với gia tài gồm căn nhà, nữ trang và tiền bạc bà Katharina để lại hết cho Ulla. Ulla đã bán ngôi nhà mà bà Katharina xây dựng và hết sức yêu thương ngay sau khi bà K mất. Tôi có đến 2 lần và chứng kiến chủ mới đã đập bỏ căn nhà kỷ niệm mà chúng tôi từng ở lại khi đến thăm. Bồi hồi pha lẫn chút ngỡ ngàng.

Tôi gọi điện thoại cho nhân viên quản lý nghĩa trang Felsberg-Gensungen để xin dời mộ về Hamburg để tiện việc thăm viếng, chăm sóc. Nhưng bà nhân viên bảo là không thể dời hài cốt còn để dưới khoảng đất giờ trở nên trống đó.

Kết

Giờ tôi để hình hai ông bà cạnh hình Ba tôi trên bàn thờ, dù biết người Đức không thờ kiểu người Việt mình. Đức cũng không cúng thức ăn, nước uống, thắp nhang, vái lạy gì cả. Họ chỉ đi thăm mộ người quá cố vào những ngày nhất định trong năm, trồng hoa trên mộ ... và tưởng nhớ trong lòng. Để hai người làm bạn với Ba.

Bộ chén dĩa nói trên được để trong tủ phòng khách, vẫn đẹp và quý giá như ngày đầu tiên và được mang ra dùng khi có khách.

8.1.2026, sau khi xem lại vài album cũ
---------------------------------------------

Die Geschichte einer generationsübergreifenden Freundschaft

Heute sind beide schon lange im „Reich der Unsterblichen“. Herr Günther (*19.5.1922) verstarb am 12.4.2007; Frau Katharina (*4.11.1924) folgte ihm sieben Jahre später, genau an ihrem 90. Geburtstag. Sie brach direkt während ihrer Geburtstagsfeier vor den Gästen zusammen und ging sehr schnell von uns – ein „Glück“, das nicht jedem alten Menschen vergönnt ist.

Der Anfang – Herr Günther Zetzsche

Ich lernte das Ehepaar G&K Ende 1982 oder Anfang 1983 über meine vierte Schwester (Cô Tư) kennen. Sie hatte Herrn G. während ihrer Arbeit in einem Kurort in Baden-Baden kennengelernt, wo er jedes Jahr Urlaub machte. Das bedeutet, meine Freundschaft mit ihm währte 25 Jahre und mit ihr 32 Jahre.

Er war ein Veteran des Zweiten Weltkriegs, geschieden und hatte aus erster Ehe Zwillingsstöchter. In den letzten Kriegstagen verlor er ein Bein, als er mit seinen Kameraden versuchte, die sowjetischen Truppen aufzuhalten, um auf die Ankunft der Alliierten für die „Übergabe“ zu warten. Dies geschah kurz vor Hitlers Kapitulation und Suizid, getrieben von der Überzeugung: „Lieber von den Amerikanern, Engländern und Franzosen besetzt werden als von der Sowjetunion wie die osteuropäischen Staaten
Tschechoslowakei, Ungarn, Ukraine, Polen oder die drei baltischen Länder...“

Er erzählte mir, dass er sich nach dem Krankenhausaufenthalt – es herrschte bereits Frieden in Europa – für ein Lehramtsstudium in Flensburg, nahe der Nordgrenze, einschrieb. Er studierte und arbeitete gleichzeitig als Schaffner bei der Bahn. Damals war die deutsche Wirtschaft nach sechs Jahren verheerenden Krieges noch völlig erschöpft.

Nach dem Abschluss zog er in die Region Felsberg-Gensungen, um als Realschullehrer zu arbeiten. Dieses Dorf war auch die Heimat von Frau Katharina, die ebenfalls Lehrerin war, allerdings an der Grundschule. Katharina hatte einst einen Verlobten, einen Soldaten, den Hitler nach Russland geschickt hatte und der nie zurückkehrte. Wie Hunderttausende andere junge Deutsche damals blieb er verschollen, ohne jemals ein Lebenszeichen an die Familie senden zu können.

Die beiden lernten sich kennen und heirateten erst im fortgeschrittenen Alter im Jahr 1972, weshalb sie keine gemeinsamen Kinder hatten. Sie lebten bis an ihr Lebensende sehr glücklich zusammen in einem hübschen Haus am Hang, das Katharina von ihrem Lehrerinnengehalt „Stein für Stein“ eigenhändig hatte bauen lassen.

Nach der Gründung der Bundesrepublik Deutschland (BRD) erholte sich die deutsche Wirtschaft dank der Intelligenz, des Fleißes und der hohen Disziplin der Bevölkerung rasend schnell. Aus den Trümmern von 1945 – Hamburg, die zweitgrößte Stadt, war zu 85 % zerstört – wurde Deutschland innerhalb von 15 Jahren Wiederaufbau zu einer Supermacht.

Dank demokratischer Strukturen wurde der Wohlstand recht gleichmäßig auf alle Bevölkerungsschichten verteilt. Das Gehalt der Lehrer war sehr hoch, weshalb Frau K. sich ein eigenes Haus leisten konnte. Ich erinnere mich noch, als wir das erste Mal bei ihnen übernachteten, sagte meine älteste Tochter Trúc Giang, sie habe noch nie in einem so schönen Haus gewohnt. Das Ehepaar lachte herzlich und erfreut darüber.

Als Kriegsbeschädigter erhielt Herr Günther eine sehr großzügige Entschädigung vom deutschen Staat, weshalb er sich jedes Jahr mehrere Wochen Kur in der wohlhabenden und berühmten Stadt Baden-Baden in Süddeutschland leisten konnte. 1983 gehörte das Ehepaar bereits zum gehobenen Mittelstand, obwohl sie schon im Ruhestand waren.

Herr G. war ein sehr geselliger Mensch. Er schloss leicht Freundschaften und erwiderte Herzlichkeit stets mit großer Begeisterung. Durch diese Art kannte er sehr viele Leute. Meine vierte Schwester war eine davon. Als er erfuhr, dass sie erst kurz in Deutschland und noch sehr jung war, riet er ihr, Krankenschwester zu werden – ein Beruf, der in Deutschland dringend gesucht wurde (viele südkoreanische Frauen arbeiteten damals als Krankenschwestern in Deutschland). Herr G. kümmerte sich eifrig um alle Papiere, damit sie kurz darauf in Göttingen ihre Ausbildung beginnen konnte.

Beginn einer Freundschaft mit zwei pensionierten Lehrern

Anfang 1983 kam ich nach Wolfhagen, um einen Abiturskurs für Ausländer zu besuchen, nur etwa 30 km von Felsberg-Gensungen entfernt. Da er wusste, dass meine Schwester einen Bruder in der Nähe hatte, kontaktierte er mich und fuhr mich und meine Frau T. zu sich nach Hause. Ich ahnte nicht, dass dies der Beginn einer ein Vierteljahrhundert währenden Freundschaft mit ihm und einer 32-jährigen mit seiner Frau sein würde.

Abgesehen von unseren Besuchen rief er fast jede Woche an, um sich nach uns zu erkundigen und alte sowie neue Geschichten zu erzählen. Er hatte so viele Kontakte, dass er jedes Jahr zu Weihnachten über hundert „Weihnachtsbriefe“ in alle Welt verschickte. Jedes Jahr erhielt auch ich einen. Anfangs war seine Schrift schwer zu lesen – schnörkelig und eng verbunden, wie es damals bei Deutschen üblich war – aber mit der Zeit gewöhnte ich mich daran. Neben den Telefonaten schrieb er mir mindestens einen Brief pro Monat – und natürlich antwortete ich ihm. Zu besonderen Anlässen wie Geburtstagen, dem vietnamesischen Neujahrsfest oder Ostern gab es immer Post von ihm.

Ein außergewöhnlich großzügiges und herzliches Ehepaar

Deutsche sind oft sehr vorsichtig mit Geld. Beim Einkaufen warten sie manchmal auf ein paar Pfennig (später Cent) Wechselgeld, egal wie wohlhabend sie sind. Geht man zusammen essen, zahlt meist jeder selbst. Doch uns gegenüber waren sie finanziell äußerst großzügig. Jedes Mal, wenn wir sie besuchten, bestanden sie darauf, uns die Benzinkosten für die Hin- und Rückfahrt zu erstatten. Zudem luden sie uns in Restaurants ein und überhäuften uns mit Geschenken. Ablehnen war zwecklos. Die Kinder kamen nie zu kurz; unsere vier Kinder sowie An und Nam (die Kinder meiner Schwester) erinnern sich sicher noch an die Ostereiersuche in ihrem Garten.

Zu unserer Hochzeit freuten sie sich sehr über die Einladung. Ihr Hochzeitsgeschenk war das wertvollste von allen Verwandten und Gästen. Ich erinnere mich genau, weil ich so überrascht und gerührt war. Neben einem fünfbändigen technischen Lexikon, einer dreibändigen Andersen-Märchensammlung und teurer Bettwäsche schenkten sie uns 1000 D-Mark – damals eine beträchtliche Summe.

Als ich 1987 an Tuberkulose erkrankte und fast einen Monat im Krankenhaus lag, fuhren sie 330 km, um mich zu besuchen. Sie luden uns wieder zum Essen ein – ich erinnere mich, es war im Einkaufszentrum Hamburger Straße. Dort „zwangen“ sie mich, eine dicke Daunenjacke zu kaufen. Die waren damals neu und sehr teuer; ich weiß noch, sie kostete über 200 DM. Bis zu diesem Zeitpunkt und auch viele Jahrzehnte danach hatte ich nie wieder ein so teures Kleidungsstück gekauft.

Nachdem er gegangen war, schenkte mir Frau K. einen Umschlag mit 5000 Euro. Sie sagte, das sei dafür, dass ich vier Flugtickets kaufen könne, um meine Heimat zu besuchen. Zudem hinterließ sie mir ein wunderschönes und teures Porzellanservice, das wir immer benutzt hatten, wenn wir Gäste im Hause haben.

Man muss dazu sagen: Obwohl sie viele Kontakte pflegten, waren Besuche mit Übernachtung in Felsberg-Gensungen bei ihnen selten. Die beiden leiblichen Töchter von Herrn G. hatten ein sehr kühles Verhältnis zu ihm, obwohl er ihnen beim Hauskauf und zu anderen Anlässen viel Geld geschenkt hatte. Es ging so weit, dass sie nach seinem Tod nicht einmal zur Beerdigung kamen.

Das Ehepaar hatte früher auch einen jungen Mann aus der DDR „freigekauft“. Ich weiß nicht, weshalb er inhaftiert war, aber „Freikaufen“ bedeutete, dass die Bundesrepublik eine hohe Summe zahlte, damit Häftlinge in den Westen entlassen wurden. Ich habe diesen Mann, Ronald, bei ihnen zu Hause getroffen. Sie halfen ihm sehr bei seinem Neuanfang im Westen. Doch auch Ronald kam weder zur Beerdigung von Frau K. noch – soweit ich weiß – zu der von Herrn G.

Jedes Jahr zu Weihnachten schickten sie viele Pakete mit Geschenken an Verwandte und Freunde in der DDR – sogar frische Apfelsinen waren dabei, da es dort nur heimisches Obst gab. Südfrüchte wie Bananen, Orangen, Kiwis oder Wassermelonen suchte man in den dortigen Staatsläden vergeblich.

Tante Katharina

In der Freundschaft, die durch den Eifer von Herrn G. immer enger wurde (was ich später als „Schicksal“ bezeichnete), spielte Katharina meist eine eher stille Rolle. Sie überließ ihm das Briefeschreiben und das Telefonieren. Wenn wir sie besuchten, war sie meist in der Küche beschäftigt und sprach wenig – vielleicht auch, weil Herr G. in jedem Gespräch sehr dominant war. Sie war so still, dass ich nach seinem Tod kurz dachte: „Vielleicht ist es nun nicht mehr nötig, nach Felsberg-Gensungen zu fahren.“

Doch ich irrte mich – ein warmer, süßer Irrtum. Kaum war er in die Ewigkeit gegangen, übernahm sie seine Rolle. Sie hielt sofort regelmäßig Kontakt zu uns, und ihre Herzlichkeit stand der ihres Mannes in nichts nach.

Als es mit ihm zu Ende ging, besuchten mein Bruder und ich ihn ein letztes Mal. Er konnte nur noch liegen, aber er lächelte und plauderte „ganz normal“ mit uns, bis wir uns verabschiedeten. Wenige Tage später verstarb er. Ich fuhr erneut die fast 700 km (hin und zurück), um an seiner Beerdigung teilzunehmen. Vielleicht waren es diese vielen Besuche und Übernachtungen, die Katharina so sehr berührten.

Als sie im Sommer 2010 schwer erkrankte und im Krankenhaus in Bad Wildungen lag, besuchten meine Frau und das Ehepaar meiner Schwester sie. Sie war sichtlich gerührt, da sie wusste, dass wir einen ganzen Tag für die weite Fahrt opferten – Zeit ist etwas, das Deutsche sehr schätzen und selten für andere „verschwenden“. Wir als Vietnamesen zeigen unsere Gefühle oft deutlicher, besonders wenn wir wissen, dass uns jemand liebt.

Wann immer meine Eltern aus Vietnam zu Besuch in Deutschland waren, brachte ich sie zu den beiden. Natürlich wurden sie herzlich bewirtet, auch wenn sie sich nicht direkt unterhalten konnten.

Anna – Ein schweres Schicksal

Katharina hatte mehrere Geschwister. Ihre jüngste Schwester Anna lebte in Hamburg, nur etwa 10 Gehminuten vom Haus meiner Schwiegereltern entfernt. Annas Mann war ein frühpensionierter Zollbeamter, ein sehr patriarchaler Typ, der im Haushalt keinen Finger rührte. Obwohl sie nur eine Dreizimmerwohnung hatten, war Anna ständig beschäftigt, auch weil sie ihre Tochter pflegte, die von Geburt an schwerbehindert war.

Annas Schicksal war grausam. Sie wurde während des Contergan-Skandals schwanger und war eines der tragischen Opfer. Obwohl sie wusste, dass das Kind nicht gesund zur Welt kommen würde, entschied sie sich für die Geburt. Nur wer selbst in dieser Lage ist, versteht wohl wirklich, warum.

Nach der Geburt von Johanna wurde ihr Leben zur Hölle. Das Kind konnte weder laufen noch normal sprechen. Geistig blieb Johanna auf dem Stand einer Zwei- oder Dreijährigen stehen. Der Ehemann half kaum bei der Pflege. Anna musste alles allein tun. Als Johanna klein war, konnte sie sie noch tragen, doch Johanna wuchs zu einer erwachsenen Frau heran und wurde für Annas schwache Arme viel zu schwer.

Jedes Mal, wenn ich aus Felsberg-Gensungen zurückkam, gab Katharina mir Geschenke für ihre Schwester mit. Ehrlich gesagt, ich wagte manchmal kaum, Anna in die Augen zu schauen, so leid tat sie mir.

Bis zu jenem Tag – ich weiß das Datum nicht mehr genau –, als ich auf der Heimfahrt von der Arbeit im Radio die Nachrichten aus Hamburg hörte. Es gab eine Kurzmeldung über eine Mutter, die ihr behindertes Kind in der Badewanne in der Nähe von Steilshoop ertränkt hatte. Ich hatte eine dunkle Vorahnung, eilte nach Hause und rief sofort Katharina an. Und die schreckliche Wahrheit bestätigte sich.

Aus Angst davor, wer sich nach ihrem eigenen Tod um die fast 50-jährige Tochter mit dem Verstand einer Dreijährigen kümmern würde, hatte sie in einem Moment der Verzweiflung und des Kontrollverlusts beim Baden diese herzzerreißende Entscheidung getroffen.

Einige Jahre später starb auch ihr Mann Karl-Heinz. Anna kehrte in ihre Heimat zurück und lebte in einem Altenheim. Ihr Gesichtsausdruck war noch verstörter als zu Johannas Lebzeiten. Anna starb nur wenige Monate vor ihrer großen Schwester Katharina und beendete damit ein Leben voller Leid und lebenslanger Reue. Wir trafen Anna noch ein letztes Mal in Felsberg-Gensungen, kurz bevor sie diese Welt verließ.

Der verschwundene Grabstein

Ende letzten Sommers (2024) geschah etwas sehr Trauriges. Im Januar waren meine Tochter Quế Lam und ihr Freund Simon noch am Grab der beiden gewesen. Vier Monate später fuhren meine Frau und ich nach Tübingen, um den 30. Geburtstag unserer Tochter zu feiern. Auf dem Weg über die A7 hielten wir am Friedhof an, um eine Räucherkerze für G&K anzuzünden. Doch ich stellte fest, dass das Grab verschwunden war. Dort war nur noch eine leere, grün überwachsene Fläche.

Fassungslos rief ich Ulla an, Katharinas Nichte und Alleinerbin. Nach mehreren Versuchen erreichte ich sie, und sie gestand, dass sie den Grabstein entfernen ließ. Der Grund: Ulla ist fast 70 und könne sich nicht mehr um die Grabpflege kümmern (alle zwei Wochen Unkraut jäten). Für mich war das kein überzeugender Grund, da man jemanden dafür bezahlen kann. Es wäre einfach gewesen, da Friedhofsgärtner ohnehin die Nachbargräber pflegen. Das Grab war nur eine 1m x 1m große Granitplatte – eine Arbeit von wenigen Minuten. Ulla weinte am Telefon und sagte, sie habe es nicht gewollt, aber gemusst.

Ich war sehr verärgert, denn die Kosten für die Grabpflege wären winzig gewesen im Vergleich zu dem Erbe aus Haus, Schmuck und Geld, das Katharina ihr hinterlassen hatte. Ulla hatte das Haus, das Katharina so geliebt hatte, sofort nach deren Tod verkauft. Ich war zweimal dort und musste mitansehen, wie die neuen Besitzer das Haus abrissen. Es war ein schmerzhafter Anblick.

Ich rief die Friedhofsverwaltung in Felsberg-Gensungen an und fragte, ob ich das Grab nach Hamburg umbetten könne, um es selbst zu pflegen. Doch die Mitarbeiterin erklärte mir, dass man die Überreste, die unter der nun leeren Fläche liegen, nicht einfach umbetten darf.

Schlusswort

Jetzt stehen die Fotos der beiden neben dem Bild meines Vaters auf unserem Altar, auch wenn ich weiß, dass Deutsche keine Ahnenverehrung in dieser Form kennen. Sie opfern kein Essen oder Trinken, zünden keine Räucherstäbchen an und verbeugen sich nicht. Sie besuchen die Gräber an bestimmten Tagen, pflanzen Blumen... und gedenken der Verstorbenen im Herzen. Nun können sie meinem Vater dort oben Gesellschaft leisten.

Das Porzellanservice steht in unserer Vitrine im Wohnzimmer, immer noch so schön und kostbar wie am ersten Tag. Wir holen es heraus, wann immer wir Gäste haben.

8.1.2026, nach dem Sichten alter Alben